Chi tiết - Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch

Câu chuyện của Lê Thị Chưng Nhi, một cô gái trẻ ở xã Khe Sanh, là minh chứng rõ nét cho niềm đam mê và sự tâm huyết với những giá trị văn hóa truyền thống.

Chưng Nhi chia sẻ: Sau khi tốt nghiệp Trường đại học Kỹ thuật Y-Dược Đà Nẵng và trở về quê hương, em được bà ngoại tặng một tấm vải thổ cẩm làm quà. Khi cầm tấm thổ cẩm trên tay, em cảm nhận như có một sợi dây vô hình kết nối mình với cội nguồn. Từ khoảnh khắc đó, em nhận ra trái tim mình thực sự thuộc về những hoa văn thổ cẩm và sắc màu văn hóa dân tộc.

Cô gái trẻ Lê Thị Chưng Nhi với trang phục do mình thiết kế

Với tư duy của một người trẻ, Nhi mong muốn tạo ra những bộ trang phục truyền thống gần gũi hơn với thị hiếu của người trẻ để bất cứ ai, đặc biệt là học sinh, sinh viên, đều có thể tự tin và yêu thích khi khoác lên mình. Từ niềm đam mê và năng khiếu hội họa được nuôi dưỡng từ nhỏ, Nhi đã tìm hiểu kỹ các đặc trưng của trang phục truyền thống của người Vân Kiều, Pa Kô, rồi sáng tạo thêm những điểm nhấn mới mẻ. Trong từng thiết kế, Nhi luôn giữ gìn giá trị cốt lõi và sáng tạo, cách tân để phù hợp với gu thẩm mỹ của giới trẻ nhưng không làm sai lệch bản sắc văn hóa dân tộc. Với em, mỗi bộ trang phục không chỉ đơn thuần là một sản phẩm thời trang mà còn là cách kể lại một câu chuyện văn hóa.

Để gìn giữ và phát huy loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo của dân tộc, bên cạnh những nghệ nhân dân gian còn có sự góp sức của nhiều gương mặt trẻ đầy tâm huyết. Tiêu biểu trong số đó là em Phạm Thị Tuyết, Chủ nhiệm Câu lạc bộ (CLB) ca trù Linh Giang, hiện đang công tác tại Trung tâm Dịch vụ tổng hợp phường Nam Ba Đồn. Cơ duyên đưa Tuyết đến với ca trù là khi em về công tác tại Trung tâm Văn hoá-Thông tin TX. Ba Đồn (cũ) và được tiếp cận với các nghệ nhân bậc thầy từ miền Bắc về truyền dạy.

Nhờ miệt mài luyện tập, chỉ sau một thời gian ngắn, em đã chinh phục được các kỹ thuật khó của ca trù như ém hơi, nhả chữ… trở thành một đào nương được đánh giá cao, đạt nhiều giải thưởng quan trọng qua nhiều liên hoan, hội diễn. Em còn tích cực xây dựng CLB phát triển, thu hút nhiều thành viên là giáo viên mầm non, giáo viên âm nhạc của các trường học tham gia.

Tại xã miền núi Minh Hóa, những việc làm của chàng trai trẻ Hoàng Việt Anh là bằng chứng sinh động cho tình yêu với dân ca quê hương. Tốt nghiệp ngành Luật, song Việt Anh lại dành nhiều thơi gian để nghiên cứu về văn hóa truyền thống. Em có một tình yêu đặc biệt với dân ca, nhất là các làn điệu dân ca Minh Hóa như hát ru, đúm, ví, hò thuốc cá, sắc bùa…

Chàng trai trẻ Hoàng Việt Anh và niềm đam mê với nghệ thuật truyền thống

Không chỉ hát hay, Việt Anh còn sử dụng thành thạo nhiều nhạc cụ dân tộc như đàn bầu, sáo, nhị… Em tự tay chế tác đàn ống từ nguyên liệu tại địa phương để sử dụng và là một trong số ít người trẻ thực hành rất tốt diễn xướng sắc bùa. Đam mê của Việt Anh không dừng lại ở ngón đàn, tiếng hát mà em còn tích cực sưu tầm cổ vật để hiến tặng cho bảo tàng và tham gia truyền dạy dân ca cho học sinh các trường học, viết các công trình nghiên cứu về văn hoá bản địa. Hiện tại một số CLB dân ca tại địa phương, trong đó có Minh Hóa đang ngưng hoạt động do thay đổi cơ cấu hành chính. Thực tại đó khiến Việt Anh luôn "nặng lòng" và lo lắng cho tương lai của các di sản của quê nhà.

Công cuộc bảo tồn văn hóa sẽ khó bền vững nếu thiếu vai trò của giáo dục. Nhận thức rõ điều đó, cô giáo Trần Thị Diệu Thúy (Trường THPT Lương Thế Vinh) đã làm cho các tiết học Giáo dục địa phương trở nên sinh động bằng cách đưa nghệ thuật diễn xướng dân gian hát Kệ Hiệng của làng Pháp Kệ (xã Quảng Trạch) vào bài học. Việc được “nhập vai”, tự mình thể hiện những bài ca về đạo lý công cha nghĩa mẹ không chỉ giúp học sinh thấm nhuần các giá trị đạo đức mà còn nuôi dưỡng tình yêu và sự gắn bó với văn hóa quê hương.

Tại Trường tiểu học Nhân Trạch, việc đưa dân ca vào học đường là một hành trình bền bỉ được khơi nguồn từ niềm trăn trở của những nhà giáo nặng lòng với văn hóa truyền thống. Dù không sinh ra tại mảnh đất Nhân Trạch (nay là xã Nam Trạch), nhưng cô Trần Thị Hoài Phương, hiệu trưởng nhà trường và cô giáo Nguyễn Thị Thảo giảng dạy bộ môn Âm nhạc lại dành một tình yêu đặc biệt cho vùng quê làng biển này.

Cô Trần Thị Hoài Phương cho hay: Chứng kiến các lễ hội truyền thống và nhiều bản sắc văn hóa độc đáo của người dân nơi đây, tôi luôn ấp ủ làm điều gì đó thật thiết thực để di sản cha ông không bị mai một theo thời gian. Với suy nghĩ, cách tốt nhất để lan tỏa các giá trị văn hóa là phải làm cho người trẻ hiểu các giá trị của văn hóa nên cô đã động viên giáo viên bộ môn Âm nhạc tiếp cận với các nghệ nhân ở địa phương nhằm học hỏi cách diễn xướng chèo cạn, một loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc của vùng biển. Nhà trường còn đưa hò khoan, chèo cạn cùng các điệu hò làng biển vào giảng dạy trong bộ môn Âm nhạc và lồng ghép vào các hoạt động giáo dục phù hợp với Chương trình Giáo dục phổ thông năm 2018.

Nhằm cụ thể hóa nội dung này, cô giáo Nguyễn Thị Thảo đã tìm gặp các nghệ nhân trong CLB Văn hóa dân gian Nhân Trạch để học hát và tìm hiểu về cách tổ chức một buổi diễn xướng hò khoan, chèo cạn. Khi đã "thấm" được hồn cốt của làng biển, niềm đam mê với dân ca trong cô ngày càng lớn dần, tạo động lực để cô lan tỏa tình yêu ấy đến với học sinh

Học sinh làng biển Nam Trạch diễn xướng hò khoan, chèo cạn

Năm 2024, CLB “Em yêu làn điệu dân ca” ra đời, thu hút đông đảo học sinh tham gia. Từ những ngày đầu bỡ ngỡ, khó khăn trong cách lấy hơi, luyến láy, đến nay những "mầm xanh" ấy đã có thể hát rất “chất” các điệu hò và tự tin biểu diễn các động tác chèo cạn nhịp nhàng, dứt khoát. Không chỉ học thuộc lời cổ mà các em còn còn chủ động sáng tác lời mới dựa trên các làn điệu cũ. Những câu hát về tình thầy trò, mái trường do chính các em viết ra, được cô Thảo chỉnh sửa thành những câu dân ca mang hơi thở của cuộc sống hiện đại. Chính sự sáng tạo hồn nhiên này đã nối liền khoảng cách giữa quá khứ và hiện tại, giúp di sản làng biển có một sức sống mới, phù hợp với độ tuổi học sinh.

Thông qua những người trẻ, mạch nguồn văn hóa dân tộc đang được khơi dậy, tiếp nối từ quá khứ đến hiện tại. Việc làm của họ không chỉ góp phần gìn giữ những làn điệu dân ca, trang phục truyền thống mà còn là sự nâng niu, bảo tồn bản sắc, hồn cốt của quê hương để những giá trị văn hóa truyền thống sống mãi với thời gian.

                                                                                                                        Nhật Văn