Chi tiết - Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch

Hệ thống khai thác và xử lý nước gồm các giếng cổ tại xã Cồn Tiên (trước đây thuộc địa bàn xã Gio An, huyện Gio Linh) đã được Bộ Văn hóa -Thông tin nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích quốc gia từ năm 2001. Đây là công trình kiến trúc thủy lợi vô cùng độc đáo, minh chứng cho trình độ kỹ thuật khai thác, dẫn và phân phối nguồn nước ngầm của người xưa. Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, hệ thống này vẫn kiên cường tồn tại và đến nay tiếp tục phát huy hiệu quả thiết thực trong sản xuất nông nghiệp cũng như đời sống sinh hoạt hằng ngày của người dân bản địa.

Giếng cổ Cồn Tiên

Nhằm bảo tồn bền vững di sản quý giá này trước những tác động của thời gian và con người, tỉnh Quảng Trị đã quyết định triển khai đồ án quy hoạch với quy mô tổng diện tích lên tới 427,8 ha. Trong đó, khu vực bảo vệ trực tiếp di tích chiếm 10,42 ha, phần còn lại rộng 417,38 ha là vùng đệm có nhiệm vụ bảo vệ các yếu tố tự nhiên cùng mạch nước ngầm, đồng thời kết hợp phát triển các loại hình du lịch cộng đồng.

Mục tiêu cốt lõi của đồ án là bảo quản và gìn giữ nguyên vẹn hệ thống công trình khai thác nước cổ, kết nối các cụm di tích thành chuỗi sản phẩm du lịch văn hóa lịch sử đặc trưng của địa phương. Thông qua đó, tỉnh kỳ vọng tạo ra nguồn lực tài chính để tái đầu tư cho công tác bảo tồn, đồng thời nâng cao chất lượng đời sống vật chất và tinh thần cho cộng đồng dân cư sinh sống trong vùng di sản.

Phương án tu bổ tỉ mỉ và bảo vệ nghiêm ngặt mạch nước ngầm

Theo nội dung quy hoạch, các cơ quan chức năng đã xây dựng phương án bảo quản, tu bổ và phục hồi rất chi tiết cho từng nhóm di tích cụ thể để đảm bảo tính nguyên bản tối đa. Cụ thể, có 10 giếng được tiến hành bảo quản nhằm giữ gìn trọn vẹn các yếu tố gốc vốn có; 6 giếng được tiến hành tu bổ các hạng mục đã xuống cấp theo thời gian. Đặc biệt, 3 di tích gồm Miếu thờ Nguyễn Hoàng - Chùa Long Phước, Giếng Nậy và Giếng Dưới sẽ được phục hồi hoàn toàn dựa trên cơ sở hồ sơ khoa học cùng các tư liệu lịch sử xác thực.

Bên cạnh đó, nhằm hoàn thiện hệ thống di sản, cơ quan chuyên môn đề xuất bổ sung thêm bốn công trình gồm Giếng Lội, Giếng Phường, Giếng Họong và Giếng Một Máng vào danh mục Di tích quốc gia.

Điểm nhấn quan trọng nhất và được đặt lên hàng đầu trong bản quy hoạch này chính là việc bảo vệ tuyệt đối hệ thống địa tầng và mạch nước ngầm. Đây được xem là linh hồn tạo nên giá trị độc đáo của di tích. Do đó, tỉnh Quảng Trị nghiêm cấm mọi hoạt động san gạt chân đồi, khoan giếng trái phép, khai thác đá cũng như các hành vi làm thay đổi cấu trúc địa hình, gây tác động tiêu cực đến lưu lượng và hướng dòng chảy tự nhiên của các mạch nước ngầm nuôi dưỡng giếng cổ.

Song song với nhiệm vụ bảo vệ nguồn nước, công tác giữ gìn cảnh quan thiên nhiên bao gồm diện tích rừng tự nhiên, các cánh đồng lúa nước, nguồn nước mặt cùng việc trồng bổ sung cây xanh cũng được chú trọng đặc biệt. Giải pháp này nhằm duy trì hệ sinh thái bền vững gắn liền với không gian văn hóa của di tích.

Mở rộng không gian du lịch và nâng tầm giá trị di sản

Không chỉ dừng lại ở việc bảo tồn kỹ thuật, quy hoạch còn định hình rõ nét các phân khu chức năng nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng du lịch của vùng đất Cồn Tiên. Không gian di tích được phân định rạch ròi thành vùng bảo tồn nghiêm ngặt và vùng đệm phát triển du lịch cộng đồng.

Tại đây, các khu vực quản lý đón tiếp khách du lịch, khu dịch vụ văn hóa, khu nghỉ dưỡng và lưu trú sẽ được quy hoạch bài bản. Hệ thống tuyến đường tham quan sẽ được xây dựng để kết nối các cụm giếng cổ với không gian cảnh quan đồng ruộng thanh bình, những cánh rừng xanh mát và các làng quê truyền thống đậm đà bản sắc. Nhờ đó, các sản phẩm du lịch văn hóa, du lịch cộng đồng kết hợp du lịch sinh thái nông nghiệp sẽ có điều kiện phát triển mạnh mẽ, hòa chung vào mạng lưới các tuyến du lịch trọng điểm của tỉnh Quảng Trị và khu vực miền Trung.

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Trị Hoàng Xuân Tân nhấn mạnh rằng việc phê duyệt quy hoạch này tạo ra khung pháp lý vững chắc để địa phương triển khai đồng bộ các giải pháp bảo quản, tu bổ, phục hồi và phát huy giá trị di sản theo đúng quy định pháp luật. Đây cũng là chìa khóa quan trọng để thu hút các nguồn lực đầu tư xã hội hóa, khai thác hợp lý tiềm năng du lịch bền vững, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế xã hội và làm giàu cho người dân địa phương.

            Việc đầu tư bài bản cho hệ thống giếng cổ Cồn Tiên không chỉ khẳng định tầm nhìn chiến lược của tỉnh Quảng Trị trong công tác bảo tồn di sản văn hóa dân tộc, mà còn là minh chứng sinh động cho nỗ lực gìn giữ tri thức bản địa độc đáo của cha ông. Qua đó, di sản ngàn năm này sẽ tiếp tục tỏa sáng, trở thành động lực tinh thần và kinh tế quý giá cho sự phát triển phồn vinh của quê hương Quảng Trị trong tương lai.

                                                                                               Hùng Nam