Chi tiết - Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch

Làng Gia Độ thuộc xã Triệu Độ (cũ) nay là xã Triệu Bình, tỉnh Quảng Trị. Một làng quê yên bình nép mình bên sông Thạch Hãn, nơi đây có Ngã ba Gia Độ, là nơi sông Thạch Hãn và sông Hiếu hợp dòng tạo thành một khúc sông vòng cung ôm trọn ngôi làng, trước khi cùng chảy ra biển Đông tại Cửa Việt. Do nằm ở ngã ba sông nên trước đây bà con muốn đi lại giao thương đều phải đi bằng đường đò. Điều đó cũng gây ra không ít rủi ro về đuối nước thương tâm nhất là vào mùa mưa lũ. Vì vậy vào dịp đầu xuân mới dân làng nơi đây làm lễ cúng “Hà bá” và tổ chức Lễ hội đua thuyền để cầu mong sự bình an, may mắn và mạnh khỏe đến với mọi người mọi nhà. Ngày nay đường đi vào thôn Gia Độ đã được xây dựng bằng những con đường nhựa và bê tông sạch đẹp, thuận tiện cho việc đi lại của người dân nơi đây.

yền thống Tết Nguyên đán làng Gia Độ

    Lễ hội đua thuyền truyền thống ở làng Gia Độ vừa mang yếu tố tín ngưỡng tâm linh vừa mang đậm dấu ấn văn hóa gắn liền nét đặc trưng của vùng quê sông nước. Qua đó thể hiện đạo lý tôn kính tổ tiên, bảo tồn nét đẹp văn hóa truyền thống, bản sắc dân tộc qua các thế hệ. Lễ hội truyền thống này đã tạo nên những cuộc tranh tài sôi nổi, hấp dẫn, thể hiện sự dũng cảm, ý chí kiên cường và sự phối hợp ăn ý giữa các tay đua tạo nên sức mạnh tập thể và tinh thần đoàn kết để chiến thắng và cũng là dịp để người dân vui chơi, giải trí đầu xuân mới góp phần nâng cao đời sống tinh thần, sức khỏe cho người dân địa phương. Ông Trần Phước Đức- Trưởng thôn, Trưởng ban điều hành làng Gia Độ cho biết: “Đối với làng Gia Độ là địa phương vùng thấp trũng, nằm ở ngã ba sông của xã Triệu Độ (cũ), nay là xã Triệu Bình, đây là vùng thường xuyên bị ngập lụt vào mùa mưa lũ. Vì vậy cứ 3 năm năm một lần chính quyền địa phương, trưởng thôn, trưởng ban điều hành làng và người dân nơi đây tổ chức lễ hội đua thuyền truyền thống vào dịp Tết Nguyên đán để cầu mong quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu đồng thời rèn luyện sức khỏe, nâng cao tinh thần tập luyện thể dục thể thao, gắn kết cộng đồng và thực hiện nét đẹp văn hóa văn minh trong xây dựng nông thôn mới”.

Để giải đua diễn ra tốt đẹp, từ ngày 15 tháng chạp trở đi, các đội đua đều chuẩn bị chu đáo từ thuyền, mái chèo, thuê huấn luyện viên, lựa chọn những tay chèo khỏe mạnh, lực lưỡng và khéo léo ở trong đội, tập duyệt cẩn thận trên khúc sông mình sẽ đua để mong giành kết quả cao nhất của lễ hội đua mừng xuân mới.

Trao cờ lưu niệm cho các đội tham gia đua thuyền

Lễ hội đua thuyền diễn ra trong 2 ngày mồng 3 và mồng 4 tết nguyên đán và tranh tài ở 4 giải: 1 giải cúng, 2 giải hàng và 1 giải phá. Ngày mồng 3 các đội “thụa” - là 1 buổi tổng duyệt trước ngày thi đấu chính thức nhưng phần thụa cũng có giải của ban tổ chức. Đến rạng sáng mồng 4 tết, hội chủ làng, các tộc trưởng cùng với trưởng đoàn của các đội đua chuẩn bị lễ vật gồm: Trầm trà hương, hoa quả, đầu heo, gà…tập trung tại miếu Dinh Ông gần chợ Gia Độ để làm lễ cúng Xuân Thủ cầu an, cầu mong thời tiết thuận lợi, mùa màng bội thu và đặc biệt là nghinh đón thần linh về chứng giám, phù hộ cho hội đua thuyền diễn ra suôn sẻ, đồng thời tăng cường sức khỏe cho trai tráng trong làng. Khi trời vừa sáng, các đội thuyền đua gồm những thanh niên khỏe mạnh, am hiểu sông nước, sẽ chèo thuyền ra chính giữa ngã ba sông. Tại đây, mỗi đội mang theo mâm lễ vật riêng để thắp hương cúng thần “Hà bá” cầu xin thần phù hộ cho đội mình bền bỉ, khỏe mạnh, an toàn và giành chiến thắng trong hội đua năm nay.

Sau khi cúng ở miếu Dinh Ông xong, phần đua diễn ra tại bãi đá, cách miếu khoảng 500m. Các đội đua phải thực hiện ba vòng sáu tao (lượt) và “lộn vè mái cạy” có nghĩa là các thuyền phải lộn về bên trái chứ không được lộn về bên phải (bát) để tránh phạm quy, cản trở các đội khác. Vè thượng cách vè hạ với cự ly 600m. Để thuyền lướt nhanh, các tay chèo cần có sự phối hợp nhịp nhàng, mạnh mẽ, chèo hết sức mình và đặc biệt cần có sự tập luyện kỹ càng trước cuộc đua bởi có những đoạn cua gay cấn, quyết định thắng thua và tiềm ẩn rủi ro như lật thuyền.

Khi tiếng trống lệnh vang lên, những con thuyền lao đi vun vút, tạo nên những màn rượt đuổi kịch tính, hấp dẫn. Đó là hình ảnh của sự nỗ lực, của quyết tâm và tinh thần đoàn kết để giành chiến thắng. Sông Gia Độ lúc này trở nên vô cùng sôi động trong tiếng trống, tiếng hò reo cổ vũ của khán giả. Những chiếc thuyền lướt nhanh trên nước, các đội thi đấu quyết liệt, tập trung cao độ và tinh thần đồng đội cao. Tất cả hòa quyện tạo nên không khí sôi nổi, hào hứng và tràn đầy sinh khí ngày xuân bao trùm cả vùng quê vốn yên bình này.

Lễ hội đua thuyền truyền thống làng Gia Độ được tổ chức vào dịp đầu xuân đã tạo không khí sôi nổi, phấn khởi cho nhân dân vui xuân đón tết cổ truyền của dân tộc, xua tan đi những mệt nhọc của một năm làm việc vất vả, đồng thời sẵn sàng cho năm mới với những ước vọng tốt đẹp nhất. Dù thắng hay thua nhưng khi kết thúc giải, các đội vẫn giành cho nhau nụ cười, cái bắt tay thân thiện và cái ôm chúc mừng cũng như động viên nhau để mong lần sau phát huy, cố gắng hơn nữa. Đó là tinh thần nhân văn, nét văn hóa đẹp của những người dân sống trên vùng đất Gia Độ này. Thông qua lễ hội này không những góp phần rèn luyện sức khỏe phục vụ lao động sản xuất mà còn thắt chặt đoàn kết tình làng nghĩa xóm và sự gắn bó cộng đồng. Cầu mong một năm mới mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, bình an, ấm no cho dân làng. Khơi dậy truyền thống thượng võ, tinh thần quật cường của dân tộc, lòng tự hào của người dân về nguồn cội của mình. Ngoài ra còn tạo không gian giao lưu, gìn giữ và phát huy những nét văn hóa truyền thống, khơi dậy những nét đẹp của con người Gia Độ, góp phần tôn vinh những giá trị truyền thống vĩnh hằng chân thiện mỹ trong đời sống hôm nay.

 Và năm nay đến hẹn lại lên, trong không khí rộn ràng chào xuân mới Bính Ngọ 2026, làng Gia Độ đang nô nức, chuẩn bị các điều kiện cần thiết cho hội đua thuyền truyền thống của làng vào ngày mồng 3 và 4 tết Nguyên đán. Sẽ là một năm hứa hẹn nhiều cái mới và sáng tạo hơn cùng sự đổi thay, đi lên của đất nước. Sự sáp nhập của các xã, tỉnh. Hy vọng lễ hội đua thuyền truyền thống làng Gia Độ sẽ  mãi là biểu tượng của tinh thần đoàn kết, ý chí kiên cường, là nguồn cảm hứng bất tận để mỗi người dân Gia Độ thêm gắn bó, lao động và cống hiến, xây dựng quê hương ngày càng phát triển, vững mạnh.

    

  Mỹ Hạnh